حالت شب
منو
موضوعات
banner
Tahririe

دیرینه می‌شناسیم؟ نگاهی بر این علم از قلم رئیس انجمن دیرینه‌شناسی ایران

1396

اندازه فونت:

دکتر عباس قادری

سابقه اولین مطالعات دانش‌محور دیرینه‌شناسی در ایران به قرن نوزدهم میلادی برمی‌گردد، آن جا که پای مهندسان و متخصصان اروپایی و امریکایی برای اکتشاف نفت و منابع معدنی به ایران باز شد. اکتشاف نیازمند انجام مطالعات زمین‌شناسی بود و دیرینه‌شناسی نیز به عنوان یکی از بنیان‌های علم زمین‌شناسی، قدم اول در راه شناخت تاریخچه حوادث و رویدادهای چینه‌شناسی ایران. با تأسیس رشته علوم طبیعی دانشگاه تهران در سال 1313 و سپس استقلال رشته زمین‌شناسی از علوم طبیعی در سال 1338، نقش علم دیرینه‌شناسی در آموزش زمین‌شناسی پررنگ‌تر شد و با توسعه مطالعات زمین‌شناسی در ایران پس از تأسیس شرکت ملی نفت ایران در ابتدای دهه 1330 و سازمان زمین‌شناسی کشور در ابتدای دهه 1340، پرداختن به علم دیرینه‌شناسی جهت شناخت سرگذشت زمین‌شناسی ایران با اهمیت‌تر از گذشته شد. در همه این سال‌ها، مطالعات دیرینه‌شناختی همواره قدم اول در عملیات میدانی زمین‌شناسی در ایران بوده و به ویژه در مقوله تعیین سن طبقات زمین برای تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی و یا امر اکتشاف ذخایر هیدروکربوری، گام اساسی و اولیه در تحلیل رویدادها و حوادث زمین‌شناختی بوده است. از سویی، شناخت و طبقه‌بندی سنگواره‌های مختلف که از مهمترین شاهدان گویای تاریخچه حیات بر روی کره زمین هستند، حائز اهمیت و خود پایه مطالعات زیست‌شناختی فرگشتی است. امروزه پالئوبیولوژی یا دیرینه زیست‌شناسی به عنوان دانشی میان رشته‌ای و نوین، رابط بین زیست‌شناسی و دیرینه‌شناسی بوده و در بسیاری از دانشگاه‌های دنیا مورد نظر و استقبال پژوهشگران و دانشجویان است.

 با وجود سابقه طولانی مطالعات دیرینه‌شناسی در ایران، اول بار در سال 1384 بود که با همّت جمعی از استادان دیرینه‌شناسی دانشگاه‌های ایران، انجمن دیرینه‌شناسی ایران تأسیس و شروع به فعالیت نمود. این انجمن به عنوان یکی از انجمن‌های علمی مصوّب کمیسیون انجمن‌های علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مؤسسه‌اي است غيرانتفاعي که با هدف گسترش، پيشبرد و ارتقای کیفی دانش ديرينه‌شناسی در کشور، بهبود امور آموزشی و پژوهشی و تربیت نيروهای متخصص در این شاخه از علوم زمین بنیان‌گذاری شده و در طول حیات پانزده ساله خود، تلاش کرده است تا با بهره‌مندی از حضور استادان، پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان دانش دیرینه‌شناسی در ایران، در راستای اهداف عالیه خود گام بردارد.

همایش‌های علمی انجمن که از سال 1385، تقریباً به طور منظم و به صورت سالانه برگزار می‌شوند، در تقویم علمی کشور شناخته شده هستند و محلّی برای گردهمایی متخصصین و علاقه‌مندان تا آخرین دستاوردهای علمی دانش دیرینه‌شناسی ایران ارائه و به اشتراک گذاشته شوند. نکته قابل توجه در این ارتباط، برگزاري این همايش‌های سالانه در شهرهاي مختلف کشور با پراکندگي جغرافيايي وسیع و بهره‌گيري از کمک‌هاي دانشگاه‌های مختلف دولتي، آزاد، پيام نور و نیز نهادهايي همچون سازمان حفاظت محيط زيست کشور و سازمان منطقه آزاد ارس بوده است. توزیع جغرافیایی در انتخاب میزبان گردهمایی‌های علمی انجمن و گاه برگزاری این همایش‌ها در شهرهای نسبتاً کوچکی همچون طبس و جلفا، در راستاي سياست‌هاي توسعه‌اي انجمن و توجه ویژه به مسئله ترویج علم و گسترش اين دانش پايه در بين دانشجويان و علاقه‌مندان در شهرهاي مختلف کشور و مناطق دوردست بوده است. همراهی و ارائه خدمات مشاوره‌ای به دو ژئوپارک تازه تأسیس ایران در ارس و طبس و کمک به ثبت ملی و جهانی آن‌ها در همین راستا صورت گرفته است. تأسیس و راه‌اندازی دوفصلنامه علمی پژوهشی دیرینه‌شناسی در سال 1392 که به انتشار آخرین یافته‌های دیرینه‌شناسی محققین ایرانی می پردازد، دیگر گام مهم انجمن دیرینه‌شناسی در سالیان اخیر بوده است. برگزاري کارگاه‌های آموزشي تخصصي مختلف و نيز میزبانی از محققین برجسته بین‌المللی جهت ایراد سخنرانی و انجام پژوهش‌های مشترک با اعضای انجمن در زمره ديگر فعاليت‌هاي انجمن می‌باشند. امروز، انجمن دیرینه‌شناسی ایران بالغ بر سیصد عضو فعال دارد، ضمن این که از همراهی چندین شاخه دانشجویی و دانش‌آموزی در شهرهای مختلف ایران بهره می‌برد.

در بعد بین‌المللی، علاوه بر همکاری انجمن با متخصصان برجسته خارجی و حضور فعّال شمار چشمگیری از آن‌ها در همایش‌های سالانه انجـمن دیرینه‌شناسی ایران، این انجمن در زمستان 1394 به عنوان یکی از اعضای رسمی انجمن بین‌المللی دیرینه‌شناسی (International Palaeontological Association) نیز پذیرفته شد. از این حیث، انجمن دیرینه‌شناسی ایران تنها عضو حاضر در این نهاد بین‌المللی در بین کشورهای همسایه است. در سال 1396 و به توصیه نهاد یاد شده مبنی بر نام‌گذاری یکی از روزهای ماه اکـتبر به عـنوان «روز ملی فسیل» در هر کشور،  انجمن دیرینه‌شناسی ایران روز سوم آبان ماه مطابق با 24 اکتبر را به عنوان «روز ملی فسیل ایران» انتخاب نمود تا به این بهانه و فارغ از روابط علمی پژوهشی مرسوم پژوهشگران فعال و شاغل در این شاخه از دانش، مسئله ترویج علم در اولویت قرار گیرد و ارتباط بیشتری با بطن جامعه برقرار شود. در سالیان اخیر و در «روز ملی فسیل ایران» فعالیت‌هایی مختلفی برای آشنایی بیشتر علاقه‌مندان به دانش دیرینه‌شناسی در کشور انجام شده است که بیشتر مشتمل بر بازدیدهای علمی، کارگاه‌های آموزشی، نشست‌های علمی و برگزاری نمایشگاه‌هایی بوده است تا در آن به معرفی سرگذشت و فرگشت حیات، بیان کاربردهای دیرینه‌شناسی در شناخت تاریخ زمین، تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی، شناخت ساختار درونی پوسته زمین، اکتشاف ذخایـر هیدروکربوری و منابع معدنی ...، پرداخته شود و از این راه ارتباط شایـسته‌ای میان متخصصین این دانش بنیادی با جامعه برقرار گردد. گروه‌های زمین‌شناسی در دانشگاه‌های مختلف کشـور، مدیران و دبیران محترم آمـوزش و پـرورش، مـوزه‌ها و مـؤسسات مختلف زمین‌شناسی، مـعدنی، نفـتی و اکتـشافی، در برگزاری این رویداد ویژه یار و یاور انجمن بوده و بـرنامـه‌های قابل توجهی را در این روز برگزار نموده‌اند.

اینک، در آستانه سوم آبان و «روز ملی فسیل 1399» هستیم. شعار امسال انجمن بین‌المللی دیرینه‌شناسی «معرفی و تمرکز بر حیات پالئوزوئیک» است. نماد انتخاب شده برای لوگوی روز ملی فسیل 1399 نیز تصویری است از فلس گونه‌ای از ماهیان بدون آرواره تلودونت متعلق به توالی‌های دونین بالایی (فراسنین آغازین) منطقه چاهریسه اصفهان در ایران مرکزی که با بازنگری و بازتعریف انجام شده روی جایگاه جنریک آن با نام گونه جدید Neoturinia hutkensis معرفی شده است.

به روال سال‌های گذشته، انجمن دیرینه‌شناسی ایران همه علاقه‌مندان را دعوت می‌کند به همراهی و مشارکت در برنامه‌های مرتبط با این روز خاص. با این حال، نیک می‌دانیم و می‌دانید که شرایط امسال متفاوت و ویژه است. بشریّت گرفتار ویروس منحوسی است که امان از همه بریده و دست کم در کوتاه مدت امیدی به بهبود نیست، مگر با رعایت تمامی قواعد پروتکل‌های بهداشتی، حفظ حریم‌ها و فاصله‌ها و پرهیز از تجمعات. امسال انجمن دیرینه‌شناسی ایران همایش سالیانه خود را هم در بهمن ماه به صورت مجازی برگزار خواهد کرد، همچون بسیاری از گردهمایی‌های علمی دیگر در ایران و دیگر نقاط جهان. با این حال، امیدواریم دست‌کم با برگزاری برخی کارگاه‌های آموزشی، سخنرانی‌های علمی مجازی و نیز نگارش مقالات علمی ترویجی در نشریات کشور، شیوه‌ای متفاوت را تجربه کنیم در ترویج علم دیرینه‌شناسی؛ با ما همراه باشید.

انتهای پیام/

 

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

تلگرام گوگل پلاس لینکدین