حالت شب
منو
موضوعات
banner
Tahririe

از «آلفرد» تا «جایزه» نوبل

اندازه فونت:

دکتر محمدرضا دلفیه

از روزی که آلفرد نوبل 33 ساله پس از آزمایش‌های فراوان متوجه شد که ترکیب نیتروگلیسیرین و نوعی شن دانه‌ریز به نام کیزلگور، منجر به تولید خمیر شکل‌پذیری می‌شود که قابلیت انفجار دارد، 154 سال می‌گذرد. او این ماده جالب را به شکل میله‌هایی درآورد که می‌شد آن‌ها را درون حفرۀ سنگ‌ها قرار داد و آن‌ها را به مقاصد گوناگون نظیر استخراج سنگ‌های معدنی منفجر نمود. آلفرد پس از ابداع یک چاشنی خاص یا سر انفجاری برای این اختراع، آن را «دینامیت» نام نهاد. او سپس به اخذ پتنت و ثبت حق انحصاری اختراع خود پرداخت و با توجه به تقاضای زیادی که در صنایع مختلف نظیر معدن، راه‌سازی و حفاری تونل، پل‌سازی و نظایر آن‌ها وجود داشت، کارخانه‌های متعددی برای تولید تجاری آن تأسیس کرد. این اختراع باعث شد که نوبل تا زمان مرگش در 10 دسامبر 1896، 90 کارخانه در بیش از 20 کشور دنیا برای تولید دینامیت داشته باشد و از این طریق ثروت سرشاری را به دست آورد.  

البته دینامیت، تنها اختراعی نبود که این نابغه سوئدی موفق به انجام آن ‌شد. او در طول عمر خود 355 اختراع را ثبت کرد که نام او را در دنیای مخترعان نیز پرآوازه می‌کند. اما بدون شک، هیچ‌یک از اختراعات این مرد دانشمند، برای او شهرت و ثروت انفجاری دینامیت را به همراه نداشت. این ثروت بعدها مبنای جایزه‌ای شد که به ‌عنوان مهمترین و ارزشمندترین جایزه دنیای علم به‌حساب می‌آید: جایزه نوبل.

آلفرد نوبل علاوه بر اشتغال به دنیای پر رمز و راز علم و دانش، فردی فرهیخته و علاقه‌مند به ادبیات بود. او ضمن تسلط کامل بر زبان‌های متعدد، شعر می‌گفت و داستان می‌نوشت، به موضوعات اجتماعی علاقه نشان می‌داد و بسیار مشتاق امور مرتبط با صلح جهانی بود. همه این‌ها باعث شد او که در اواخر عمر خود در شهر سن رموی ایتالیا به سر می‌برد، در وصیت‌نامه‌ای رسمی، درخواست کند که بیشتر ثروتش را برای اهدای جایزه به کسانی صرف کنند که در حوزه‌های علمی فیزیک، شیمی و فیزیولوژی (پزشکی) و همچنین ادبیات و صلح جهانی بیشترین خدمت را طی یک سال به بشریت کرده باشند و از این جا بود که «جایزه نوبل» متولد شد.

اولین سری جوایز نوبل در سال 1901 میلادی اهدا شد و از آن زمان تاکنون این جایزه، 546 مرتبه به سرآمدان علوم مختلف و فعالان صلح جهانی اهدا شده است. البته از سال 1968 میلادی، بانک مرکزی سوئد برای یادبود آلفرد نوبل، جایزه سالانه‌ای را به دانشمندان علم اقتصاد اختصاص داد که اهدای آن از یک سال بعد با عنوان «نوبل اقتصاد» آغاز شد. این جایزه همه‌ساله و همزمان با اهدای سایر جوایز نوبل در یک مراسم مشترک، به بهترین متخصص یا گروه تخصصی اقتصاد جهان اهدا می‌شود و تاکنون 51 بار در دستان سرآمدان علوم اقتصادی جای گرفته است.

بدون شک مرجعیت این جایزه جهانی، باعث شده است که هرگونه جایزه علمی دیگری در سطح جهان، اعتبار خود را هرچند به شکلی غیررسمی، در قیاس با آن ارزیابی نماید. برای مثال از جایزه تورینگ که به متخصصان کامپیوتر اهدا می‌شود به ‌عنوان نوبل کامپیوتر، از جایزه پریتزکر که به متخصصان معماری داده می‌شود به ‌عنوان نوبل معماری و از جایزه آبل و مدال فیلدز که به متخصصان ریاضیات اهدا می‌گردند، به‌عنوان نوبل ریاضیات یاد می‌شود.

اما نوبل به‌ عنوان جایزه علمی یکتا و قدیمی جهان، علاوه بر تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم بر علوم مختلف، از دیدگاه ترویج علم نیز دارای تأثیرات بسیار بااهمیتی است. همه‌ساله در ماه اکتبر و اواسط مهرماه شمسی که در کشور ما و بسیاری دیگر از کشورها به ‌عنوان زمانی برای آغاز دوباره درس و تحقیق در مدارس و دانشگاه‌ها شناخته می‌شود، اخبار مرتبط با جوایز نوبل نیز در سطحی گسترده توسط رسانه‌های مختلف پوشش داده می‌شوند. این اخبار و گزارش‌ها که جنبه‌های مختلفی از قبیل نامزدها، برندگان و حوزه علمی کارشده توسط هر یک را به تفصیل معرفی می‌کنند، بدون تردید می‌توانند نقش قابل توجهی در علاقه‌مند کردن عموم مردم به ‌ویژه قشر جوان به حوزه‌های رو به گسترش علوم مختلف را به همراه داشته باشند. در این راستا، رابطان و روزنامه‌نگاران علم نقشی اساسی و بی‌بدیل ایفا می‌کنند، چراکه ساده‌سازی مفاهیم علمی ارائه‌شده در بطن جوایز علمی نوبل می‌تواند موجبات جذب بیشتر مخاطبان را به دنیای شگفت‌انگیز علم فراهم آورد.

انتهای پیام/

 

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

تلگرام گوگل پلاس لینکدین