حالت شب
منو
موضوعات
تبلیغات دانشمند شرکت توسعه فناوری اطلاعت زربین
تبلیغات دانشمند شرکت توسعه فناوری اطلاعت زربین

مقاومت باکتریایی چیست و آمارها از وضعیت مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران چه می‌گویند؟ دوران پساآنتی‌بیوتیک

Bamboo shoot skin may serve as antibacterial material

اندازه فونت:

همه ما آنتی‌بیوتیک‌ها را دوست داریم، به‌خصوص اگر بتوانیم آن‌ها را به‌صورت خوراکی مصرف کنیم. برای همین است که غلبه بر انواع بیماری‌ها را به‌کمک داروهایی مانند آموکسی‌سیلین، آزیترومایسین، مترونیدازول و تتراسیلین برای خودمان هموار می‌کنیم؛ غافل از آنکه باکتری‌ها بیکار نمی‌نشینند و از طریق جهش‌های ژنتیکی خود را در برابر این داروهای ضدباکتری مقاوم می‌کنند، البته استفاده بی‌رویه از آنتی‌بیوتیک‌ها فقط میان ما ایرانی‌ها رواج ندارد و در سال‌های اخیر به معضلی جهانی تبدیل شده است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) در گزارشی اعلام کرد بشر در آستانه عصر «پساآنتی‌بیوتیک» قرار گرفته است؛ دوره‌ای که بیماری‌های عفونی بار دیگر شایع می‌شوند. نمونه آن هم بیماری سل است که تا حدود زیادی در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شده است.

«خطری که وجود دارد این است که انسان‌های فراموشکار مقدار آنتی‌بیوتیک لازم برای کشتن باکتری‌ها را دریافت نکنند و همین باعث مقاوم‌شدن باکتری‌ها در برابر آنتی‌بیوتیک شود.» اینها کلماتی بودند که الکساندر فلمینگ برای هشداردادن درباره مقاومت باکتریایی در سخنرانی نوبلش بر زبان جاری کرد.

هر باکتری می‌تواند ازطریق جهش‌ ژن‌هایش یا اتخاذ ژن‌های جدید از سایر گونه‌های جانداران (تک‌سلولی یا پرسلولی) در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شود. همچنین هر باکتری می‌تواند با ساختن یک «زیست‌لایه» (Biofilm) به‌تدریج در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها از خود مقاومت نشان دهد و نجات پیدا کند. زیست‌لایه درواقع هر ریزجانداری است که درنتیجه به‌هم چسبیدن سلول‌ها ساخته می‌شود.

همان‌طور که اشاره شد یکی از دلایل مقاومت باکتریایی استفاده بیش‌از‌حد و نادرست از آنتی‌بیوتیک است. براساس گزارش سازمان جهانی بهداشت 64‌درصد مردم به‌اشتباه بر این باورند که داروهایی با پایه پنی‌سیلین و به‌طورکلی آنتی‌بیوتیک می‌توانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا را درمان کنند، درحالی‌که این داروها تاثیری بر ویروس‌های این دو بیماری ندارند. گزارش‌های این سازمان حاکی از آن است که مردم به‌اشتباه معتقدند با بهبود بیماری باید مصرف آنتی‌بیوتیک را متوقف کنند؛ این‌درحالی است که هر بیمار برای اطمینان‌یافتن از نابودی کامل باکتری‌ها باید دوره درمان را به پایان برساند.

11

تاریخچه آنتی‌بیوتیک

آنتی‌بیوتیک‌های مدرن برای اولین‌بار سال 1307/1928 و همزمان با کشف پنی‌سیلین به‌دست الکساندر فلمینگ پا به عرصه ظهور گذاشتند. باوجوداین استفاده عمومی از پنی‌سیلین تا 10سال پس‌‌از آن تاریخ به تعویق افتاد. سال 1320/1941 گروهی از دانشمندان برای تولید انبوه پنی‌سیلین تلاش کردند و نتیجه این تلاش‌ها استفاده از پنی‌سیلین برای درمان فقط یک بیمار بود. بااین‌حال استفاده از پنی‌سیلین همزمان با درگرفتن جنگ جهانی دوم افزایش یافت و جان 12الی15درصد سربازان نیروهای متفقین را نجات داد، اما طولی نکشید که مقاومت در برابر پنی‌سیلین تبدیل به مشکلی اساسی در پزشکی شد. سال 1329/1950 استفاده از این دارو به یک تهدید تبدیل شد و همین مسئله به اختراع داروی جدیدی با عنوان تتراسیلین انجامید. این روند همین‌طور ادامه یافت و آنتی‌بیوتیک‌های جدید سال‌به‌سال پا به عرصه ظهور گذاشتند و خیلی زود باکتری‌های مقاوم در برابر خود را به علم پزشکی شناساندند. از سال 1339/1960 تا اوایل دهه 80 میلادی صنعت داروسازی، آنتی‌بیوتیک‌های بسیاری را برای حل بحران مقاومت دارویی ساخت، اما به‌تدریج این تلاش کاهش یافت. در نتیجه امروز در شرایطی به‌سر می‌بریم که عفونت‌ها دوباره به تهدیدی برای انسان تبدیل شده‌اند. گزارش‌های سالانه سازمان بهداشت جهانی درباره مقاومت آنتی‌باکتریایی نشان‌ می‌دهد که بدن انسان در مناطق گوناگون جهان نسبت به بسیاری از آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شده است و دنیای پزشکی به‌زودی دچار بحران آنتی‌بیوتیکی خواهد شد.

بحران مقاومت باکتریایی

اهمیت مقابله با مقاومت باکتریایی در این است که این بحران هزینه‌های پزشکی فراوانی به بشر وارد خواهد کرد. مقاومت باکتریایی باعث می‌شود بیماری‌های جدی‌تر مردم را برای مدتی طولانی‌‌تر در بیمارستان‌ها اسیر کنند. به گزارش سازمان جهانی بهداشت 3/6درصد از افرادی که به‌تازگی به سل مبتلا می‌شوند و 20/2درصد از کسانی که قبلا به این بیماری مبتلا بوده‌اند مقاومت چنددارویی ناشی از سل دارند. این درصد در کشورهای اروپای شرقی و آسیای مرکزی بیشتر است. آمارها نشان می‌دهند 170هزار نفر در سال 1391/2012 در اثر سل‌ِ مقاوم‌به‌دارو جان خود را از دست داده‌اند.

12

تولید پر هزینه آنتی‌بیوتیک‌های جدید

یکی از مهم‌ترین راه‌های مقابله با مقاومت باکتریایی تولید آنتی‌بیوتیک‌های جدید است، اما این تولیدات به دلایل اقتصادی دیگر برای کارخانه‌های داروسازی به‌صرفه نیست. براساس پژوهشی که در سایت کتابخانه ملی پزشکی در آمریکا منتشر شده است، از میان 18شرکت بزرگ داروسازی که زمانی کارشان تولید آنتی‌بیوتیک بوده است 15شرکت عطای تولید این داروها را به لقایش بخشیده‌اند. سایر شرکت‌ها هم تعداد و تنوع تیم‌های تحقیقاتی‌شان را در این عرصه کاهش داده‌اند. سرمایه‌گذاری در زمینه تولید آنتی‌بیوتیک‌ها دیگر برای این شرکت‌ها اقتصادی نیست، زیرا بیمار فقط در دوره کوتاهی از زندگی‌اش از این داروها استفاده می‌کند، در حالی که همین شرکت‌ها می‌توانند به‌جای سرمایه‌گذاری بر آنتی‌بیوتیک، روی داروهای مربوط به بیماری‌های مزمن با دوره درمان طولانی‌تر سرمایه‌گذاری کنند؛ بیماری‌هایی مانند دیابت، اختلالات روانی و آسم.

مصرف آنتی بیوتیک در ایران

براساس گزارشی که سال 1393/2014 ازسوی سازمان جهانی بهداشت منتشر شد ایران از نظر میزان مصرف آنتی‌بیوتیک بین کشورهای منطقه مدیترانه شرقی و خاورمیانه در رتبه نخست و در آسیا پس‌از چین، در رتبه دوم قرار دارد. پژوهشی که درباره ساختار کلی فروش داروهای ضدباکتری در ایران بین سال‌های 1388-1379 انجام شد، نشان داد در این دوره متوسط استفاده از این نوع داروها 46/8دوز روزانه بوده و میزان مصرف از 39/1دوز در 1379 تا 51/8 در 1388 افزایش یافته است، یعنی 3/3درصد رشد. بر اساس این پژوهش دلیل اصلی افزایش استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها در ایران کم‌بودن قیمت آن‌هاست. درحال‌حاضر در ایران استفاده از نسل سوم آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند سفالوسپورین، کوئینولون‌ها و پنی‌سیلین به‌حالت هشدار درآمده است. آمارها نشان می‌دهد ایران به‌طور کلی جزو بیست کشور اول دنیا در مصرف دارو است و میانگین رشد مصرف دارو در ایران 11/5درصد و 9درصد از میانگین جهانی بیشتر است. همچنین مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران ۱۶برابر استاندارد جهانی است. ازسوی دیگر به‌دلیل مصرف بی‌رویه این دارو در ایران سالانه 400میلیون تومان هدر می‌رود.

 

الهه اسلامی

این مطلب در پرونده جلد شماره 633، تیر 1395 در مجله دانشمند منتشر شد

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

تلگرام گوگل پلاس لینکدین