دسته بندی موضوعی
تبلیغات دانشمند شرکت توسعه فناوری اطلاعت زربین
تبلیغات دانشمند شرکت توسعه فناوری اطلاعت زربین

آلاینده‌های بدون مرز گفت‌وگوی اختصاصی «دانشمند» با چارلز کولب، عضو هیات‌مدیره شورای پژوهش ملی آمریکا و رییس و مدیر اجرایی شرکت Aerodyne Research

IMG 20170314 152538

اندازه فونت:

وارونگی هوا آفت شهرهای بزرگی مانند تهران است، پدیده‌ای که موجب آلودگی شدید هوا به ویژه در فصل‌های بدون باد می‌شود. باد که نوزد، شاخص آلایندگی روز به روز افزایش پیدا می‌کند، نماد‌های معماری شهری دیگر از ارتفاع بالا قابل مشاهده نیستند و زیر پوششی خاکستری‌رنگ و دلمرده پنهان می‌شوند، دیگر پیاده‌روی در خیابان‌ها را باید از خیال و خاطرتان پاک کنید. هر بار که به آسمان نگاه می‌کنید، تنها رنگی که ذهن و دلتان را اشباع می‌کند، خاکستری است.

اما کافی است باد آغاز به وزیدن کند، تمامی این دلمردگی‌ها و آلودگی‌ها را با خود خواهد‌ برد، گویی باری سنگین از دل شهر برداشته می‌شود، جانی تازه در تن خود و مردمانش دمیده می‌شود. اما این داستان را پایانی نیست، هرروز و در تمام فصل‎‌های سال تکرار می‌شود و خلاصی از آن ناممکن به نظر می‌آید.

این دور باطل ساخته دست بشر است، دامی است که انسان خود برای خود ساخته و در آن گرفتار شده‌است، در این موضوع تردیدی وجود ندارد و شاید با دانستن این موضوع، به باطل بودن این تکرار مکرر پی ببرید: آلودگی‌هایی که باد مهربان آن را از آسمان شهر‌ها می‌زداید و با خود می‌برد، در نهایت نامهربانی، بر سر شهر دیگری فرود می‌آورد و به آلودگی مناطق دیگر دامن می‌زند. درحقیقت آلاینده‌های هوا تا زمانی که تحت‌تاثیر شرایط خایص رسوب نکرده و روی زمین یا سطح آب نشست نکنند، در دست باد به دور زمین حرکت می‌کنند و هربار منطقه‌ای از سیاره را درگیر خود می‌سازند.

این واقعیت را شورای پژوهش ملی آمریکا و آکادمی ملی علوم آمریکا در سال 1387/2009 در گزارشی جنجالی تایید کرد: آلودگی هوا به دور زمین سفر می‌کند و آلودگی‌های محلی منبعی جهانی دارند. در این گزارش آمده‌است که دود و آلودگی ناشی از کارخانه‌ها در یک منطقه می‌توانند بر کیفیت هوای منطقه‌ای دیگر که بسیار دورتر از منطقه مولد آلودگی است، اثرگذار باشد.  براین اساس زمانی که گفته می‌شود آلودگی هوا در چین سالانه جان 6/1 میلیون انسان را می‌گیرد، یعنی روزانه 4000 مرگ، نباید فقط برای چینی‌ها ابراز تاسف و دلسوزی کرد، زیرا آلودگی‌های این کشور محدود به مرزها نیست و توسط جریان‌های اتمسفری به کشورهای دورافتاده‌تر منتقل می‌شود.

براساس گزارش شورای پژوهش ملی آمریکا، در دهه‌های آینده انتظار می‌رود آلودگی‌های دست‌ساز انسان در آسیای شرقی افزایش پیدا کند و عوارض آن در تعداد بیشتری از شهرهای جهان احساس شود، حتی با وجود‌اینکه کشورهای صنعتی بر میزان تلاش‌های خود برای شدت بخشیدن به استاندارد‌های زیست‌محیطی بیفزایند.

22

محققان در این پروژه، داده‌های هواشناسی و شیمیایی را تجزیه و تحلیل کردند و دریافتند منشا برخی از توده‌های آلاینده در آمریکا از آسیا است. محققان مشاهده کردند توده آلاینده‌ها برای سفر از شرق آسیا به مرکز شهر اورگان در آمریکا هشت روز زمان صرف می‌کند.

در این پژوهش چهار نوع آلاینده مورد بررسی قرار گرفت؛ اُزُن، ذرات ماده مانند غبار، سولفات یا دوده، جیوه و آلاینده‌‌های آلی  پایدار، مانند «دیکرو دیفنیل تری کلرواتان» یا DTT که یکی از مطرح‌ترین مواد شیمیایی آفت‌کش در جهان است. کارگروه ویژه این گزارش در آکادمی ملی علوم آمریکا دریافت که این چهار نوع آلاینده می‌توانند از روی اقیانوس‌ها در نیمکره شمالی عبور کرده و مقادیر قابل توجهی از آنها به قاره‌هایی که در مسیر باد قرار دارند، منتقل شوند.

دکتر «چارلز کولب»، دکتر چارلز کولب، عضو هیات مدیره شــورای پژوهش ملی آمریکا، رییس و مدیراجرایی شرکت Aerodyne Research و رییس کارگــروه ویژه «آکادمــی ملی علوم آمریکا» که گزارش «منبع جهانی آلودگی‌های محلی» را منتشر کرده اســت، در پاسخ به این پرسش که چگونه می‌توان آلاینده‌های ایجاد شده در یک کشور را تا منطقه‌ای دیگر تعقیب کرد و ردپای آن را دنبال کرد به خبرنگار «دانشمند» می‌‌گوید: «برخی از آلاینده‌هایی که از منابع مختلفی در هوا پراکنده شده‌اند از خود ردپا به جا می‌گذارند. برای مثال جیوه از ایزوتوپ‌های متفاوتی برخوردار است (ایزوتوپ‌ها اتم‌هایی هستند که تعداد پروتون‌هایشان برابر و تعداد نوترون‌ها‌یشان متفاوت است، به این صورت اشکال مختلف یک عنصر را ایجاد می‌کنند) و نسبت آنها (تراکم نسبی آنها) متناسب با منابع مولدشان متفاوت است. در عین حال ذرات معلق در هوا نیز می‌توانند ویژگی‌های تراکمی متفاوتی، متناسب با منابع‌شان داشته‌باشند. به‌طور کلی باید گفت، آلاینده‌ها مرزهای ملی نمی‌شناسند، اتمسفر مناطق دورافتاده، سیاره ما را به هم متصل کرده‌است. آلودگی در هر کشوری می‌تواند بر ساکنان و اکوسیستم کشورهایی در فواصل دورافتاده‌تر از آن آثاری مخرب بر جای بگذارد. اگرچه تعیین کمیت این آثار و عوارض کار چندان ساده‌ای نیست، در برخی موارد شدت این عوارض از دیدگاه سلامت عمومی و مقرراتی بسیار قابل توجه‌است.»

Kolb1 1

گورستانی برای آلاینده‌ها

دکتر کولب درباره  اینکه آیا گورستانی برای این آلاینده‌ها وجود دارد یا اینکه این مواد تا ابد به دور زمین درچرخش خواهند بود، می‌گوید: «آنچه اوج می‌گیرد، روزی فرود می‌آید. آلاینده‌ها به واسطه واکنش‌های شیمیایی اتمسفری دچار تغییر می‌شوند و این تغییرات معمولا باعث می‌شود آلاینده‌ها از قدرت انحلال بیشتری در میان قطرات آب درون ابرها برخوردار ‌باشند که این تغییر به رسوب مرطوب تدریجی آلاینده‌ها در قطرات باران یا دانه‌های برف منجر می‌شود. آلاینده‌های واکنشی یا آلاینده‌هایی که شدت ناپایداری در آنها پایین است نیز در معرض فرایند رسوب خشک قرار می‌گیرند و به همراه توده هوا به اندازه‌ای کاهش ارتفاع پیدا می‌کنند که با بافت گیاهی، ساختمان‌ها، سطح زمین و سطح آب دریاها تماس برقرار کنند.»

رییس کارگــروه ویژه «آکادمــی ملی علوم آمریکا» در ادامه توضیح می‌دهد: «تنفس مستقیم ازون و ذرات معلق عوارض شناخته‌ شده‌ای مانند مشکلات تنفسی و دیگر انواع بیماری‌ها را در پی دارند و به گفته محققان حتی کوچکترین میزان افزایش در تراکم این آلاینده‌ها در اتمسفر می‌تواند تاثیرات منفی خود را به وضوح آشکار سازد. جیوه و آلاینده‌های آلی پایدار می‌توانند روی سطح زمین یا ذخایر آبی تلنبار شده و در نهایت به آلودگی شدید منابع غذایی منجر شوند. برای مثال ممکن است جیوه به همراه گوشت ماهی وارد بدن انسان شود. در عین حال نگرانی‌هایی درباره آزاد‌شدن دوباره آلاینده‌هایی که از دوران‌های گذشته در دل خاک، جنگل‌ها، توده‌های برفی و دیگر بخش‌های محیط‌زیست انباشته شده‌اند نیز وجود دارد.»

کولب درباره عواملی که در سرعت دگرگونی آلودگی‌ها و در نتیجه افزایش رسوب مرطوب و خشک در مناطق مختلف سیاره زمین نقش دارند، می‌گوید: «معمولا آنچه در این فرآیند نقش مهمی بر عهده دارد دگرگونی‌های شیمیایی اتمسفری است، فرایندی که آلاینده‌های واکنشی را سریعتر دچار تغییر می‌سازد. محصول این واکنش‌ها ممکن است از شدت مسمومیت کمتر یا بیشتری برخوردار باشند. برای مثال مونوکسیدکربن یا CO بسیار سمی است، اما اکسید‌شدن آن، دی‌اکسیدکربن به وجود می‌آورد که شدت مسموم ‌بودن آن کمتر است. از سوی دیگر دی‌اکسیدسولفور یا SO2 پس از اکسیدشدن، اسید سولفوریک به شدت خطرناکی ایجاد می‌کند.»

تغییر جریان باد به دست گرمایش جهانی

براساس آنچه در گزارش کمیته آکادمی علوم آمریکا آمده‌است، تغییرات اقلیمی که به گرمایش جهانی منجر می‌شوند نیز می‌تواند در چرخه جریان‌های باد تغییر ایجاد کرده و به این شکل بر الگوی حرکت آلاینده‌ها به دور زمین، دگرگونی و رسوب تمامی انواع آنها اثرگذار باشد. با این‌همه برای تخفیف دادن شدت تراکم آلاینده‌ها به دور زمین و همچنین مهار تغییراتی که به وخامت اوضاع منجر می‌شوند تنها یک راه وجود دارد.

کولب در این باره می‌گوید: «بشر هرگز نمی‌تواند باد را مهار کند، اما می‌تواند آلاینده‌هایی را که سوار بر باد می‌شوند، کاهش دهد. افزایش تلاش‌های محلی و بین‌المللی برای کنترل‌ شدیدتر آلودگی و افزایش همکاری‌های بین‌المللی در توسعه و بسط فناوری‌های کنترل آلودگی می‌تواند این شرایط بحرانی را تحت کنترل درآورد. مطالعات مدلسازی نشان داده‌اند کاهش 20 درصدی آلودگی‌هایی که به ایجاد ازون منجر می‌شوند در مناطق صنعتی بزرگ نیمکره شمالی می‌تواند به معنی 500 مرگ زودرس کمتر در سال باشد.»

کولب در پاسخ به آخرین پرسش «دانشمند» درباره اینکه از زمان انتشار گزارش آکادمی ملی علوم آمریکا تا به امروز چه تغییراتی در زمینه همکاری‌های بین‌المللی برای مهار آلاینده‌های سرگردان زمین انجام گرفته، توضیح می‌دهد: «از زمان انتشار این گزارش تاکنون تجهیزات ردیابی آلاینده‌ها در زمان حقیقی در گوشه‌وکنار جهان نصب شده‌اند، هواپیماها، اتومبیل‌ها، کشتی‌ها و دیگر وسایل نقلیه نیز به این سیستم‌ها مجهز شده‌اند تا بتوانند توده‌های آلاینده هوا را بهتر موقعیت‌یابی کرده و خصوصیات آلاینده‌های تولید شده در کارخانه‌ها، نیروگاه‌های نفت و گاز، خانه‌های مسکونی و حتی خودروها و در نهایت کلان‌شهرها را از یکدیگر تمیز داده و تعیین کنند. ایجاد سیستم  یکپارچه تشخیص منبع آلودگی که قابلیت محاسبه و تخمین میزان آلاینده‌ها را افزایش می‌دهد، مدلسازی هواشناسی و شیمیایی اتمسفر، رصد‌های زمینی، ردیابی از راه دور ماهواره‌ای و مطالعات میدانی از دیگر توصیه‌هایی است که دانشمندان برای مهار وضعیت آلاینده‌های سرگردان به دور زمین موثر و کارآمد می‌دانند.»

 

سمیرا مصطفی‌نژاد

این مطلب در شماره 629، اسفند 1394 در مجله دانشمند منتشر شد

اشتراک گذاری در شبکه های اجتماعی

تلگرام گوگل پلاس لینکدین
به کانال تلگرام مجله دانشمند بپیوندید